Mediacja – zmiany w postępowaniu cywilnym od 1 stycznia 2016 r. (część 3 z 3)

Oto trzecia i ostatnia część zestawienia i wyjaśnienia zmian wprowadzonych w kodeksie postępowania cywilnego i innych ustawach na mocy ustawy z dnia 10 września 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wspieraniem polubownych metod rozwiązywania sporów (Dz.U. 2015 poz. 1595). W tej części omawiam zmiany w przepisach o kosztach sądowych oraz przepisy przejściowe z ustawy zmieniającej.

Wcześniej warto przeczytać:
Mediacja – zmiany w postępowaniu cywilnym od 1 stycznia 2016 r. (część 1 z 3),
Mediacja – zmiany w postępowaniu cywilnym od 1 stycznia 2016 r. (część 2 z 3).

19. Koszty mediacji kosztami sądowymi (art. 5 ust. 1 pkt 11 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych)

Skreślony przepis (art. 6): Koszty mediacji nie stanowią wydatków.
Kontekst (art. 5 ust. 1): Wydatki obejmują w szczególności: (…).
Dodany przepis: 11) koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd.
Komentarz: Po nowelizacji koszty mediacji stały się kosztami sądowymi. Umożliwia to zwolnienie strony od kosztów mediacji, a także wypłatę wynagrodzenia mediatorowi w toku postępowania tymczasowo ze środków Skarbu Państwa (analogicznie do wynagrodzenia biegłego).

20. Podwyższenie opłaty stałej od wniosku o zawezwanie do próby ugodowej (art. 23 pkt 3, art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych)

Było (art. 23 pkt 3): Opłatę stałą w kwocie 40 złotych pobiera się od: (…) wniosku o przeprowadzenie postępowania pojednawczego;
Jest (art. 23 pkt 3): Opłatę stałą w kwocie 40 złotych pobiera się od: (…) wniosku o przeprowadzenie postępowania pojednawczego w sprawach o prawa majątkowe, gdy wartość przedmiotu sporu nie przekracza 10 000 złotych;
Dodany przepis (art. 24 ust. 1 pkt 5):
Opłatę stałą w kwocie 300 zł pobiera się od wniosku o: (…) przeprowadzenie postępowania pojednawczego w sprawach o prawa niemajątkowe lub prawa majątkowe, gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 10 000 złotych.
Komentarz: Jednolita dotychczas opłata od wniosku o zawezwanie do próby ugodowej (40 zł) została podwyższona do 300 zł w przypadku wniosków o przeprowadzenie postępowania pojednawczego w sprawach o prawa niemajątkowe lub prawa majątkowe, gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 10 000 złotych.

21. Zwolnienie od opłaty sądowej wniosku o zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem (art. 95 ust. 1 pkt 9 + uchylenie pkt 7 w art. 71 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych)

Uchylony przepis (art. 71 pkt 7): Opłatę stałą w kwocie 50 złotych pobiera sąd od wniosku o: (…) zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem w wyniku prowadzenia mediacji na podstawie umowy o mediację;
Dodany przepis (art. 95 ust. 1 pkt 9): Nie pobiera się opłat od wniosku: (…) o zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem w wyniku prowadzenia mediacji na podstawie umowy o mediację.
Komentarz: Zmiana powoduje całkowite zwolnienie od opłaty sądowej wniosków o zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem w wyniku mediacji pozasądowej.

22. Zwrot całej lub części opłaty sądowej, jeżeli zawarto ugodę w określonym terminie (art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h, pkt 2 lit. a, pkt 3 lit. c i d)

Dodany przepis (art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h): Sąd z urzędu zwraca stronie: (…) całą uiszczoną opłatę od: (…) pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji oraz zarzutów od nakazu zapłaty, jeżeli postępowanie zakończyło się zawarciem ugody przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem pierwszej instancji;
Było (art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. a):
Sąd z urzędu zwraca stronie: (…) trzy czwarte uiszczonej opłaty od: (…) pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji, jeżeli w toku postępowania sądowego zawarto ugodę przed mediatorem,
Jest (art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. a): Sąd z urzędu zwraca stronie: (…) trzy czwarte uiszczonej opłaty od: (…) pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji oraz zarzutów od nakazu zapłaty, jeżeli w toku postępowania sądowego zawarto ugodę przed mediatorem po rozpoczęciu rozprawy,
Było (art.
79 ust. 1 pkt 3 lit. c i d): Sąd z urzędu zwraca stronie: (…) połowę uiszczonej opłaty od: (…) c) pisma wszczynającego postępowanie w instancji, w której sprawa zakończyła się zawarciem ugody sądowej,
d) zarzutów od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym, jeżeli postępowanie w pierwszej instancji zakończyło się zawarciem ugody sądowej. 
Jest (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. c i d): Sąd z urzędu zwraca stronie: (…) połowę uiszczonej opłaty od: (…) c) pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji oraz zarzutów od nakazu zapłaty, jeżeli postępowanie w pierwszej instancji zakończyło się zawarciem ugody sądowej po rozpoczęciu rozprawy,
d) pisma wszczynającego postępowanie w drugiej instancji, w której sprawa zakończyła się zawarciem ugody sądowej.
Komentarz: [1] Zgodnie z nową regulacją, jeżeli strony zawrą ugodę przed pierwszą rozprawą w pierwszej instancji (także w postępowaniu nakazowym lub po utracie mocy nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym), sąd zwróci całą opłatę od pozwu oraz całą opłatę od zarzutów od nakazu zapłaty. Sąd zwróci także 3/4 opłaty od pozwu i 3/4 opłaty od zarzutów od nakazu zapłaty, jeżeli po rozpoczęciu rozprawy, w toku pierwszej instancji, zawarto ugodę przed mediatorem. Jeżeli w tym samym terminie zawarta zostanie ugoda sądowa, zwrot obejmie połowę opłaty. Nowe przepisy przewidują także zwrot połowy opłaty od apelacji, jeżeli sprawa zakończyła się zawarciem ugody sądowej. [2] Warto zwrócić uwagę, że dotychczasowa regulacja przewidywała w pewnych przypadkach zwrot części opłaty tylko powodowi, natomiast nowe przepisy dają korzyści obu stronom postępowania nakazowego, ponieważ zwrot dotyczy także opłaty od zarzutów od nakazu zapłaty.

23. Przepisy przejściowe

Kluczowy przepis przejściowy, art. 9 ustawy zmieniającej, stanowi, że do postępowań wszczętych na podstawie kpc i niezakończonych przed 1 stycznia 2016 r. stosuje się przepisy dotychczasowe.

Przepis przejściowy art. 10 ustawy zmieniającej ujednolica pojęcia, stanowiąc, że dotychczasowe listy stałych mediatorów, o których mowa w była w art. 183[2] § 3 kpc (prowadzone dotychczas przez organizacje pozarządowe) stają się 1 stycznia 2016 r. listami mediatorów w rozumieniu tego samego przepisu po nowelizacji. Zatem w nowym stanie prawnym mediatorem stałym jest osoba wpisana na listę takich mediatorów prowadzoną przez sąd okręgowy, natomiast mediator z listy organizacji pozarządowej już nie jest stałym mediatorem, ale mediatorem po prostu.

***

Koniec części trzeciej i ostatniej.

Komentując zmiany korzystałem z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (dostępnego tutaj w formacie pdf lub za pośrednictwem strony procesu legislacyjnego: Druk nr 3432) i stamtąd też zaczerpnąłem fragmenty wszystkich trzech części omówienia.