Mediacja – zmiany w postępowaniu cywilnym od 1 stycznia 2016 r. (część 2 z 3)

Oto druga część zestawienia i wyjaśnienia zmian wprowadzonych w kodeksie postępowania cywilnego i innych ustawach na mocy ustawy z dnia 10 września 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wspieraniem polubownych metod rozwiązywania sporów (Dz.U. 2015 poz. 1595).

Wcześniej warto przeczytać: Mediacja – zmiany w postępowaniu cywilnym od 1 stycznia 2016 r. (część 1 z 3).

11. Dłuższy czas mediacji (art. 183[10] § 1 kpc)

Było: Kierując strony do mediacji, sąd wyznacza czas jej trwania na okres do miesiąca, chyba że strony zgodnie wniosły o wyznaczenie dłuższego terminu na przeprowadzenie mediacji. W trakcie mediacji termin na jej przeprowadzenie może być przedłużony na zgodny wniosek stron.
Jest: Kierując strony do mediacji, sąd wyznacza czas jej trwania na okres do trzech miesięcy. Na zgodny wniosek stron lub z innych ważnych powodów termin na przeprowadzenie mediacji może zostać przedłużony, jeżeli będzie to sprzyjać ugodowemu załatwieniu sprawy. Czasu trwania mediacji nie wlicza się do czasu trwania postępowania sądowego.
Komentarz: Zmiana podwyższa górną granicę wyznaczanego przez sądu czasu trwania mediacji – z miesiąca do trzech miesięcy. Za uzasadnieniem projektu ustawy zmieniającej, niewliczanie czasu mediacji do ogólnego czasu trwania postępowania sądowego ma na celu zachęcenie sędziów do kierowania spraw do mediacji poprzez to, że czas mediacji nie będzie negatywnie wpływał na ocenę ich pracy.

12. Ograniczenie obowiązku mediatora do składania protokołu mediacji pozasądowej (art. 183[13] § 1 kpc)

Było: Po zawarciu ugody mediator niezwłocznie składa protokół w sądzie, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy według właściwości ogólnej lub wyłącznej.
Jest: W przypadku gdy strona, po zawarciu ugody, w ramach mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację, wystąpi do sądu z wnioskiem o zatwierdzenie ugody mediator składa protokół w sądzie, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy według właściwości ogólnej lub wyłącznej.
Komentarz:
Dotychczas przepis zobowiązywał mediatora do składania w sądzie protokołu z każdej mediacji pozasądowej, w wyniku której została zawarta ugoda, nawet gdy strony nie wnosiły o zatwierdzenie tej ugody gdyż wykonały ją dobrowolnie. Po zmianie obowiązek złożenia przez mediatora protokołu z mediacji ograniczony został do tych przypadków, w których strona wystąpi z wnioskiem o zatwierdzenie ugody. Zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy zmieniającej: „Nowa regulacja odciąży sądy i ułatwi pracę mediatorów. Uwzględnia również postulaty praktyków wskazujących, że obowiązek składania protokołu mediacji pozasądowej w sądzie może być przez strony postrzegany jako naruszający zasadę poufności mediacji.”

13. Nowy wymóg formalny pozwu (art. 187 § 1 pkt 3 kpc)

Kontekst (art. 187 § 1 kpc): Pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać: (…). 
Dodany przepis (art. 187 § 1 pkt 3 kpc):
informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia.
Komentarz: Po nowelizacji, powód ma obowiązek zawrzeć w pozwie informację o podjęciu próby mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu lub o przyczynach niepodjęcia takiej próby. Jest to wymóg formalny pozwu, jednakże bez brak takiej informacji w pozwie nie uzasadnia zastosowania art. 130 § 1 kpc (wezwanie, zwrot pisma) gdyż i bez takiej informacji pozew może otrzymać prawidłowy bieg. Warto pamiętać, że na podstawie art. 511 § 1 kpc nowy obowiązek będzie wiązał również wnioskodawcę w postępowaniu nieprocesowym w sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne. Zgodnie z zamiarem projektodawców ustawy zmieniającej, celem nowej regulacji jest zwiększenie świadomości obywateli co do możliwości pozasądowego rozwiązania sporu oraz ułatwienie sędziemu dokonania wstępnej oceny, czy sprawa może zostać skierowana do mediacji w toku postępowania.

14. Nowy obowiązek informacyjny sądu (art. 210 § 2[2] kpc)

Dodany przepis: Sąd poucza strony o możliwości ugodowego załatwienia sporu, w szczególności w drodze mediacji.
Komentarz: Jest to paragraf dodany w obrębie artykułu dotyczącego przebiegu rozprawy. Zmiana wprowadza obowiązek pouczania stron przez sąd z urzędu na początku pierwszego posiedzenia wyznaczonego na rozprawę o możliwości ugodowego załatwienia sporu, w szczególności w drodze mediacji.

15. Możliwość złożenia zażalenia na postanowienie dot. wynagrodzenia mediatora (art. 394 § 1 pkt 9 kpc)

Kontekst (art. 394 § 1 kpc): Zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia sądu pierwszej instancji i zarządzenia przewodniczącego, których przedmiotem jest: (…).
Było: zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, wymiar opłaty, zwrot opłaty lub zaliczki, obciążenie kosztami sądowymi, jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy, koszty przyznane w nakazie zapłaty, zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz wynagrodzenie biegłego i należności świadka;
Jest: zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, wymiar opłaty, zwrot opłaty lub zaliczki, obciążenie kosztami sądowymi, jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy, koszty przyznane w nakazie zapłaty, zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz wynagrodzenie biegłego, mediatora i należności świadka;
Komentarz: Zmiana wprowadza możliwość złożenia zażalenia na postanowienie w przedmiocie wynagrodzenia mediatora.

16. Zmiany w przepisach o arbitrażu

Pomijam wymienienie i wyjaśnienie poszczególnych zmian, gdyż przedmiotem tego wpisu jest mediacja.

Zmienione przepisy kpc dotyczące arbitrażu to: art. 1174 § 1, art. 1207, art. 1208, art. 1210, art. 1213, art. 1214, art. 1215 § 3. Dodany w kpc przepis to: art. 1213[1].

W ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. z 2013 r. poz. 1150, z późn. zm.) dodano pkt 4 w art. 8 ust. 1.

17. Zmiany w przepisach podatkowych

Omawiana ustawa wprowadza także zmiany w przepisach prawa podatkowego, tj.: w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w ustawie z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz w ustawie z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Istotę zmian przytaczam za uzasadnieniem projektu omawianej ustawy: „Projekt przewiduje rozwiązanie polegające na rozliczaniu faktury korygującej i innych dokumentów korygujących w zakresie korekty przychodu oraz kosztów uzyskania przychodów (korekta podstawy opodatkowania w PIT i CIT) w bieżącym okresie rozliczeniowym. Brak kłopotliwego i pracochłonnego korygowania zeznań podatkowych z lat poprzednich i zapłaty powstałych wskutek tego zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę (w przypadku zmniejszenia kosztów lub zwiększenia przychodów) oraz brak konieczności zapłaty odsetek od zaliczek na podatek dochodowy (w przypadku zmniejszenia kosztów lub zwiększenia przychodów tego samego roku podatkowego) uproszczą rozliczenia podatkowe przedsiębiorców, w tym również tych, którzy będą korygować przychody i koszty uzyskania przychodu m.in. w wyniku zawartej ugody.”

18. Koordynator do spraw mediacji (art. 16a prawa o ustroju sądów powszechnych)

Dodany przepis: Art. 16a § 1. W sądzie okręgowym działa koordynator do spraw mediacji, który wykonuje działania na rzecz rozwoju mediacji, zapewnia sprawną komunikację pomiędzy sędziami i mediatorami oraz stałymi mediatorami, a także współpracuje przy organizowaniu spotkań informacyjnych.
§ 2. Koordynator do spraw mediacji wykonuje zadania, o których mowa w § 1, również w sądach rejonowych na obszarze właściwości danego sądu okręgowego.
§ 3. Koordynatora do spraw mediacji powołuje prezes sądu okręgowego, w drodze zarządzenia, spośród sędziów sądu okręgowego.
Komentarz: Po zmianie, funkcja koordynatora do spraw mediacji, faktycznie istniejąca w sądach, posiada umocowanie prawne.

Koniec części drugiej z trzech. Warto przeczytać także część trzecią.